jeudi 28 septembre 2017

GWÉT


GWÉT

Ngobol gwét i yé mbogog i sañ matjél i nkuba i pôla biloñ ni mintôñ nwap mi binsônda tole i pôla ngim mintôñ mi bôt mi ngim loñ. Di nla ki kal le, gwét bi yé ngand bawoga. Nseñ i gwét i yé i ane ñoo woñ ni mbimba. Hala a mboñ le ñoo woñ a nlama boñ mam méé, ni niñ kiki sômbôl yoñ. Yom di yi ki, yo ini le, gwét bi ta ndigi bé jam li mbimba. Ingéda u nnog le gwét bi bôlôm ni bôda, hala wee ni munlôm ni muda njee a nlama bôk bisu, njee a nlama telep bisu. Hala wee ngim bôda i nkal le, muda ni munlôm ba kôli to hala kiki ngui minsôn munlôm i nloo i muda, to hala kiki munlôm a ngwal bé, to hala kiki munlôm ni muda ba gwé bé mi nlélém mi maông i ke ni bisu. Gwét bi yé ki lituk mbañ i pôla biloñ. Hala a yé gwét bi mahoñol. Lituk mbañ lini, li yé ngim gwét ndi u nôgda bé jam li mbimba. Ñoo woñ a nnoñ manjel mape inyu i ane we. Jon di nla kal le gwét bi yé ki ngim lituk mbañ. Bo i loñ ititigi i jôlag gwét mandon. Inyu i boñ le loñ yoñ i ba bañ isi ane i loñ ipe, u nlama yi kap lihat li loñ le bon ba loñ yoñ, le mut nyekinye a yep bañ ni jis li mbôngôô. U nlama yi sangal ni tômbôs mam ma bon ba loñ. U nlama ôô bisélél gwoñ ni nuñul gwo ni nkoñ hisi. U nlama je bijek gwoñ ni nyo maog moñ ndi u nuñlag gwo ni nkoñ hisi. Mbén bisu Hilôlômbi i nkal le : u je bañ bijek, u nyo bañ maog ma loñ i ane we, tiga le u yila nkol u loñ i. mbén yôhne ibaa i Hilôlômbi i nkal le : a man mee u nuñlene bañ biték gwoñ mut a tabé man mee. Mbén yôhne i aa i Hilôlômbi i nkal le : munlôm a haba bañ mbod muda to muda a haba bañ mbod munlôm. Ngond mee i nlama gwal bon batan bititigi gwobisôna ibale bo mbôô wéé i nténga bé nye. Bilog bi nlama bii ni gwal bon batan bititigi gwobisôna. Inyu i boñ le, u niñ ni nsañ, u nlama kôôba gwét hiki kel inyu nseñ i loñ yoñ, inyu i boñ le loñ yoñ i ba ndigi kunde. To hala kiki di nyi le, dilo dibe di biiba Jaman gwét, di nlama ba kiki ngwétgwét man lôg Basangén a ba ke i jo gwét biloñ, a yi bé gwo, ndi a yik makanda. Hinyu hala nyen hiki man mee a nlama jés boña wéé. Hala wee a nlama yéñ i tehe mam momasôna, a nlama yéñ i nog mam momasôna, a nlama yéñ i bana ndoñol i mam momasôna. Ndi man mee a nlama waa ke maisañ njôñ, a nlama waa tam yom i maisañ. Inyule hala a yé kinjee maséé i ngéda linyañ li nôgla, li boñog mam ntôñ. Ibale bo ndi manyuñ a nloo we, begee bot yéé. U nlama ba mut suhul nyuu. I ngéda bôt ba kôba, ba bé yil man mee ni bilem bini le : gwéha, maliga ni ômsiñ. I ngéda u nneebe bé mahol ma hop woñ, liôô bisélél gwoñ, bañ bee gwoñ, bot dikuu di moni inyu i bana moni, bégés ligwé joñ li mbog ni i bôt ba yé i ño i mbog mee i ke ni bisu, u yi ni le, u ngwés bé le loñ mee i ba kunde. Ibale bo ndi u nkal le u mbel makondo, u nlama nuñul jom di dikôô di makondo i ngim nwi i len ini. Ibale bo ndi u nkal le u mbañ makôô ma matôwa, u nlama bañ didun ditan di makôô ma matôwa i ngim nwi i len ini i ke ni bisu. Bakana ba Mbenge ba bép bés gwét inyule ba bana ngaa i nleñ makoñ imaa i nlélém ngéda. I loñ i nlo i jôs we gwét i nyéñ ligwañ li loñ yoñ ndi i nkén loñ ini, i nkal le i nlo i yis we miñañ mi lam mi basé yéé, tole i nkén loñ ini, i nkal le i ngwés yilis we ngwélés i ke ni bisu. I ngéda ngim loñ i nkit le i ngwés jo gwét ni loñ ipe, loñ yoñ i nlama ba i kôôbaga le i gwét bi, bi tagbe bañ, bi loo bi kahal juba i loñ yoñ. Jon u nog le, gwét bi kil nsangaa, bi huune hitonga mbas. I ngéda ngim loñ i nyémbél loñ ipe, i loñ i, i nyéñ ndigi le i gwom a mbañ bi nuñlana i loñ i mbiba. Haninyen i loñ i nyémbél i mbot mintôô mi bôt mi loñ i mbiba inyu i niñ ni neebe mambén méé. Mintôô mi bôt mini, bon ba nhôla i nkén loñ i nuñul nkus wéé i loñ i mbiba gwét. Ndi i nla ki pam le, mintôô mi bôt mini, mi nla hôla i nkén loñ le i pôôs loñ yap moni i lel balal ba ndamba. Jon u hel bañ le bakena loñ yom i nyégle bo kiki nson i yé i saa mapil ni yéñe. Haninyen i gwom u nsomb bi mbet ndamba, haninyen ba nhéya bôt minson, haninyen tas i mbet inyu i saa mapil ni yéñe i ke ni bisu. Tééda le, ndigi biparison ni bisônda bon minsaa nwap ni nheñ béé. Hala a mboñ we le u nla habé saa sukulu i bon boñ, u nla habé ke i lap bisai inyu matibla to i bee ngañngañ a ntina we, u nla bé somb gwo. Kiki u nsal habé yom yokoyo i i yé we nseñ inyu niñ yoñ u nsôk ndigi yila i wañ mut ni mut a niñil bitek ni njagi. U gwé habé ngui i bégés ni ti Hilôlômbi lipém to ngui i noñ hi kokok i basôgôsôgôl boñ ba, ba bé ôô bisélél gwap ni tééda libag jap li man mee. Ibale bo ndi u njôp bé i nyunga le, u ôô bisélél gwoñ, u sal bijek gwoñ, u bana maog moñ, u nuñul i gwom bini gwo biaa ni nkoñ hisi wosôna, loñ yoñ ya bé kunde. I mim u ntuge, ba nyil wo i mis. U nogok ki le : jém li yé li jôp nkoda, li gwéé nkoda. Inyu i jôp i nyunga, i nsombla le u ba ndon mut, hala wee mut a nkon bé woñi, ndi u jok sañ kiki ndiñ mut. I njômbi lipémba ini, yon ya boñ we le u ba habé kiki nloolo i loñ yoñ. I njel ini yon ya hôla we le i ba kunde i ngéda wa nneebe i yom yosôna i yé  we nseñ ni i nuñul yo maloñ mape. Loñ yoñ ya ba kunde i ngéda wa nneebe i bot minson le bon ba mee ba sal. Jôñ i nson i tabé ndigi jôñ mut. Haninyen mahéñha ma loo, maséé ma témb ma loo ni ngandag mboda ni ndômbôl Hilôlômbi. Wa tehe loñ yoñ i nyémbél baemb béé ni lôs i nson. Hiki man mee a nlama sal jôm li ngeñ bititigi gwobisôna i ngim kel, dilo disamal i ngim sondi. Hiki kel u nlama añ lipep li manwin inyu i yi i mam ma tagbe i loñ yoñ ni i mam ma ntagbe i nkoñ hisi. Wa tehe le bôt ba wo habé ngandag i loñ mee. Njômbi i nyilis we kunde inyule hiki loñ i gwé i jéé libam li mambén, mambén ma u nlama yi mo. Mambén ma loñ yoñ ma ñunda we lipémba li loñ yoñ, inyule loñ yokiyo i nla bé niñ to ba kunde ibale bo i loñ i, i ntep béé mambén méé ni nyemede. U yé u mma yom ndi ba yi to i yom i, i yé longe tole béba. I bale bo ndi u nsal béé, bôt bape ba loo ba jéle we ni mam moñ ma niñ. Moni bijôñ bi bôt, bayi jam bon ba ngwélél nye. Masoda ni nu a nyi bok mam méé ndi a béhgak ki ngeñ. I loñ i mbégés bé ngeñ i nhol bé, i nyila ndigi nkol i loñ ipe. A man mee, nson woñ i nlama ba ngim sañ, yak niñ yoñ i nsañ i nlama ba yémbél i ngim gwét. Inyu hala nyen longe gwét i nyilis nseñ woñ longe nseñ.

 

Yaônde, 20 matôp 2003

Nkam PONDI PONDI
video
http://

LIADA

LIADA

 

             Ingéda basôgôlsôgôl ba bi nyodi i Ngog lituba, ba bi bot liada ni Hilôlômbi, inyuule nyen a bi tat bo, ndi ba bii niñ yap i moo méé. Inyuu hala nyen man mee a nsôble man a ngwé ingéda yaa yé i mpam, hala wee dilo ditan inyuu man munlôm, dilo dina inyuu mam mudaa. Ndi man mee a bi tehe le hala a kôli bé. Jon a bi kit le man munlôm a nlama kweeba.

 

                Likwee li ñunda liada li man mee ni Hilôlômbi, Nwet wé. I munlôm a yé nkweebaga, wee a ñeebe le Hilôlômbi a yé nsaibag, ni ki le nyen a yé Bayemlikok inyuule a ngwés le likwee jé li tagbe.

 

                I mbus likwee, isañ mbai a naña ngand inyuu i ti Hilôlômbi mayéga ni bibégés. Jon inyuu man munlôm, i mbus sôble ni likwee, yom i nyégle nye, libii mudaa. Wee a nyônôs liada li Hilôlômbi, ni nye a njôp i ntôñ i Hilôlômbi. Hala wee a nlama bégés mambén ma Hilôlômbi, ni ntôñ i Hilôlômbi womede. A nlama niiga mboda yé i yi liada li man mee ni Hilôlômbi. Jon lingwélés li nlôô i bégés mambén ma Hilôlômbi. Banga man mee a yé mut a nyônôs likak jé.

 

                Ngond mee a mpôôna bé likôndô ni munlôm a tabé nkweebaga.

                Man mee a nkon bé woñi ingéda a nhémle Nwet wé inyuule Hilôlômbi a yé ni nye, ni nye a nyémbél mam ma niñ. Ndi a yé a kôm nye mbus, a yôm yak loñ mee inyuule Hilôlômbi a nim nye yi ni pék, ni nye a nyi bé i kel a témb a loo nyen ba nsébél le Njombongo.

 

 

 

 

 

Yaônde, 21dipôs2008

 Nkam Pondi Pondi

http:/antoinepondipondi.blogspot.com

 
video

SÔKBÔK NI NYÉIHA


SÔKBÔK NI NYÉIHA

 

Hikii jam to yom ba mbot i nlôô ni jel nyéiha. Base i sôkbôk i bi  lo ingéda bôt ba kôba ba bi yémbél i gwét bi bi juba i Ngog Lituba  ni i bôt ba bé gwés le ba jôp i base i baôm mbom isi.Panapô i mpamna we i nyéiha i nlel balal ba ndamba mut a nla bé yi gwel. Jon Hilôlômbi nyen a ntep mbombog. Mbombog a yé lôs mut a bak ki ñane ntôñ i gwét. Bon ba bé kat minkoñ ingéda bôt ba kôba ba bi nyodi i Ngog Lituba . Bôt ba kôba  ba yi le nyéiha i nla lôl i mbégdé ni i bôt ba ngwés yilis we nkol kikii bôt ba base  i baôm mbom isi. Nyéiha i nla ki lôl i niñ  bôt ba niñ  bo ni bo. Base i baôm mbom isi i yé kikii bini bibase bi nkal le bi nyibil bilap. Hala wee Hilôlômbi a bi pôdôs mut wada. Jon mut nyen a yé nwet i nyéiha.Bibase bi nkal le Hilôlômbi a bi pôdôs mut wada  bi nla bé héya nyéiha i sesema. I ngand mbog nuga i sesema i yé ntômba. Inyuule Hilôlômbi a nti bé oda le mut a nol mut numpe i sesema. Inyuu hala nyen bibase bi, bi ngwé ni nyéiha.Bi yé i gwét hikii ngéda. Bi nyilis bôt bape minkol.Bi nyilis biloñ bi pe minkol nwap.Bi njôs bibase bi pe gwét. Jon u nok le gwét bi bibase bi nyan i bôt ba ta bé bi base gwap, bi ntehe bé le Hilôlômbi nyen a bi hek mut binam to ibale bo a gwé bé kôgôô kikii i yéé , bi nyan hémle i bôt ba pe ni mayi map ma mbog, libogog jap li makot masangô jon bi ngwés le li tjama ni nkoñ isi wosôna hala wee ane i lingwañ li wim. I bôt ba yé i base Nyambe a bi pôdôs mut wada i kal wap ba ngwés le hémle yap i kiha ni magwelek map (haba, hop i ke bisu) inyuu yap bomede ni inyuu bôt bape. Hala a yé ngim ntén woñi inyuule ba nyi bé le nkôgô i nañak, i nheñlag maboñ.

 

Jon kii i yé tohi ?lelaa u nla bana tohi i len ini ?

 

Yaônde, 26 libui li ñyéé 2016

Nkam Pondi Pondi

                                              http : //antoinepondipondi.blogspot.com

 
video

NKANA A NYOGOP BÉ, IBALE A NTILA BÉ, A ÑAÑ


NKANA A NYOGOP BÉ, IBALE A NTILA BÉ, A ÑAÑ



I bug ini le nyogop i nlôl i bug ini le yôgi. Hala wee ibale mut a yé nhat mut, a nyéñ  habé jam jo kii jo, inyuu yé a ma bol.
Matila ma nhôla mut le a nlôôs mahoñol mé, yi yé ni pék yé i bôt ba ñañ nye len ni i bet ba añ matila mé i mbus nyemb yé.
Jon u nog le : hop u ntagbe, matila ma nyégle.
Ingéda mut a ñañ, a nkônde bana yi ni pék. Jon u nog le : yi i ngi kônde i nteg bé mal. Ingéda u ntila ndi u añag u nyila ngwélés. Nlélém inuyu loñ yoñ.
Mut a nigil ni sal ngim yé niñ yosôna.
Ibale bo a ntila bé hop wé tole a ñañ bé wo, a nyin. Yak loñ i nyiñ. A nyi habé ôô bisélél gwé, a nsal habé bijek gwé ni nuñul gwo ni nkoñ isi, a mbañ habé bee gwé i ke ni bisu. A nyi habé nseñ i manyii. Jon man mee a mbôdôl nuñul biték gwé mut a tabé man mee, munlôm a mbôdôl haba mbod mudaa yak mudaa a mbôdôl haba mbod munlôm, man mee a mbôdôl je bijek ni nyo maog ma loñ i ñane nye, a ntjél liada li bôt ba kôba ni Hilôlômbi, a ntjél bégés mambén ma loñ mee, a njôp i njel bitek, a mpot habé hop wé i ligwéyag, a nsehla ingéda ba ntég bijek ni maog i téblé i ke ni bisu.
A man mee inyuu kii u gwé habé suhul nyuu ? Inyuu kii u ntila bé ? Inyuu kii u ñañ bé ? Inyuu kii u nim litén joñ ni mboda yoñ yi yoñ ni pék yoñ ? Inyuu kii man mee a ñañ bé lipep li manwin hikii kel ? Ngim kaat hikii sôñ ? Inyuu kii man mee a nyila mut njagi ? Inyuu kii man mee a ta habé mut mban ? Inyuu  kii man mee a ntéd libind jé nyemede ? Inyuu kii man mee a nyi habé wonyuu ingéda a mbep boñ ngim jam ? Inyuu kii man mee a gwé habé yi ni pék yosôna ?


Yaônde, 26 biôôm 2008
Nkam PONDI PONDI

http//antoinepondipondi.blogspot.com
video

BASE


BASE

 

 I buk ini le base i nlôl  i jôi lini le Basaa. Hala wee nwet ngui yosôna. Basaa a yé Nyambe nu a yé i ngii Banyambe bobasôna inyuule ngui yé i mpam homa nyensôna,  i nene homa nyensôna. Jon bôt kôba ba bé ba gwééne Hilôlômbi   bot- ñem le mut nyekinye a nla bé tuga nye i boñ i jam a bi bôn bôt ba kôba le a bôñôl bo. Bôt ba kôba ba yik le nwet ngui yosôna hala wee ba ntehe mbimba Hilôlômbi. Jon base i yé jam li mapubi. Jam li mbet. Jam li nyi mam ma juu ni mam ma njañmua. Hala wee a ntehe gwom gwobisôna, a gwé ngui yosôna .Hala wee bas.Hala wee mapubi. Hala wee i yéñ i tehe mapubi ma Hilôlômbi. Bas i bay. Bas a bak ki homa manjel ma mbomna. Bas manjel. Hala wee homa u mboma Hilôlômbi .Bas a bak ki kek.Hala wee jam li ngwal ngim jam. Hala wee Hilôlômbi a pôdôs wee. A kal we ngim jam.

 

Jon u tééda ni le, i jôi lini le Basaa jon li ngwal i buk ini le base.

 

         Masoda ni nu a nkil hi kokok.

 

 

Yaonde, 26 libui ñyéé 2016

Nkam PondiPondi

http : //antoinepondipondi.blogspot.com

 

 

 

 

 

 

 

 

 
video

KUNDE ME NGWÉS


KUNDE ME NGWÉS

 

        Bôt ba kôba ba bi tep kunde. Hala wee ba bi neebe nigbene i tôl Hilôlômbi. Jon bôt ba kôba ba bi tjél jôp i base i baôm mbom isi.I yoñ sat u nyi, yon u tôgbene. I jam lini jon li yé nkaa i Ngog Lituba. Hilôlômbi a nyi mam momasôna ndi i jam wa gwel   u yé kunde. Hala wee u nla pohol i ke i njel i yé longe tole i njel i yé béba. Mambén ma Hilôlômbi ma yé kunde inyuu i mut  a nhémle Hilôlômbi. U nol bañ, u nip bañ i ke bisu. Mambén mana ma mboñ we le u nimis bé libak joñ li mut, maséé moñ i ba mut binam, hégél i Hilôlômbi.

 

        Bot ba kôba bon ba bi bot mambén, hala wee ba bé kunde, hala wee ba bééna yi ni pék, hala wee  ba bé gwés le loñ mee i ba kunde, hala wee Hilôlômbi a bi pôdôs bo. Mbén i nkiha ni mbog bihégél. Ngim loñ i nla bé niñ ibale bo mbén i ta bé. Hilôlômbi a bi heg mut i pôna nye. Jon Hilôlômbi a bi heg mut i pôna yé.Hala wee mut a ba kunde. Mut a yé kunde i pot maliga ni i  ba mut telep sép.

 

 

Yaônde, 02 kondoñ 2017

Nkam PondiPondi


 

 

 
video

LITIÑ LI LOÑ


LITIÑ LI LOÑ

 

            Loñ yokoyo i nla bé niñ ibale bo ndi i gwé bé litiñ. Ndi kii i yé litiñ li loñ ? Kii ba nsébél le litiñ li loñ ? Litiñ li loñ li yé ngim mambén tole ngim mam i i yé ntilga tole i i tabé ntilga. Mambén mana ma nyis bés kikii loñ i mbok liyoñ ane ni kikii i ane i i yé. Semkwep di nla kal le, litiñ li loñ li ñunda bés kikii ngim loñ i mbok ane. Ibale bo loñ i gwé bé ngim litiñ, wee i loñ i i niñ ikété yupda.

            Litiñ li loñ li nla ba i ngim kaat i i nyis bés kikii mbog ngomin i yé mbogog ni lelaa ba nla bok ni heñel litiñ li loñ.

            Kikii me mbôk kal béé, litiñ li loñ li nkap ane i ngim loñ. Inyu hala nyen u gwé hikuu hi kena loñ, baôma ma loñ, bikéhene, bipes bi loñ kikii bi nlama ba mbogog, mam ma nlama lôô mambén i ke ni bisu. U tééda ni ki le, litiñ li loñ jon li mbog mambén.

            Yom u nlama ki yi, yon i yé le, litiñ li loñ li kal kikii hikii hikuu hi kena loñ, baôma ma loñ ni bikéhene bi nlama sal i pôla yap ni inyu loñ yomede.

 

 

Yaônde, 10 hikañ 2003

      Nkam Pondi Pondi

video